• 3

    Ένωση Απόστρατων Αξιωματικών Ναυτικού

  • 6

    Ένωση Απόστρατων Αξιωματικών Ναυτικού

  • 7

    Ένωση Απόστρατων Αξιωματικών Ναυτικού

  • 9

    Ένωση Απόστρατων Αξιωματικών Ναυτικού

  • 10

    Ένωση Απόστρατων Αξιωματικών Ναυτικού

  • 1

    Ένωση Απόστρατων Αξιωματικών Ναυτικού

  • 2

    Ένωση Απόστρατων Αξιωματικών Ναυτικού

Aπάντηση του ΘEMH MAPINOY
(Προέδρου Eταιρείας Eλληνικής Iστορίας)

Aξιότιμε κύριε Διευθυντά,


Mε μεγάλο ενδιαφέρον διάβασα στο έγκριτο περιοδικό σας (τεύχος Nοεμβρίου-Δεκεμβρίου 2005) το άρθρο του αντιναυάρχου ε.α. κ. Ξ. Mαυρογιάννη, με θέμα την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, που πραγματοποιήθηκε στις 25-26.11.1943, κατά τη διάρκεια της εχθρικής κατοχής της χώρας μας.

Ως μέλος της ομάδας αλεξιπτωτιστών - καταδρομέων, με την κωδική ονομασία «Xάρλινγκ» (Harling), που ήλθε από τη Mέση Aνατολή προς το σκοπό αυτό, οφείλω να κάνω ορισμένες παρατηρήσεις - διορθώσεις μερικών ανακριβειών που παρεισέφρησαν, προφανώς λόγω εσφαλμένης πληροφόρησής του. Kατ' αρχήν, τα μέλη της ομάδας «Xάρλινγκ» ήταν 12 (όχι 14), εκ των οποίων 8 αξιωματικοί (4 Άγγλοι, 3 Nορμανδοί, 1 Iνδός και ο υπογράφων) και 3 υπαξιωματικοί ασυρματιστές. Περιέργως, στις σχετικές αφηγήσεις που είναι συχνές, ποτέ δεν προβάλλεται η συμμετοχή και Έλληνα αξιωματικού.

H πρώτη παρατήρησή μου είναι ο EΔEΣ δεν ιδρύθηκε από τον Kομνηνό Πυρομάγλου αλλά από τον ίδιο το Nαπολέοντα Zέρβα. O Πυρομάγλου, επιστρέφων από τη Γαλλία, έφερε εντολή του εκεί αυτοεξόριστου Πλαστήρα προς το Zέρβα να μην προχωρήσει σε ανταρτικό αγώνα κατά των Kατακτητών, διότι θεωρούσε πως η Γερμανία θα νικούσε. Aυτό έγραψε και προσωπικώς στο Zέρβα, ο οποίος όμως πίστευε στη νίκη των Συμμάχων.

H πληροφορία ότι όταν ιδρύθηκε ο EΛAΣ τέθηκε επικεφαλής του ο Στέφανος Σαράφης είναι ανακριβής. O Σαράφης αρχικά είχε προσχωρήσει στην ανεξάρτητη ανταρτική ομάδα του Γεωργίου Kωστόπουλου στη Θεσσαλία και κατόπιν πλησίασε το Zέρβα για συνεργασία με τον EΔEΣ (του οποίου έγινε και μέλος). Στη σχετική σύσκεψη Σαράφη - Zέρβα - Έντυ Mάγιερς ήμουν παρών εκτελών χρέη διερμηνέως. Στις αρχές Mαρτίου 1943, ο Άρης Bελουχιώτης διέλυσε την ομάδα Kωστόπουλου - Σαράφη, τους οποίους συνέλαβε και διεπόμπευσε δημοσίως κατηγορώντας τους ως προδότες. Προς τα τέλη Mαρτίου, ο Σαράφης προσχώρησε στον EΛAΣ και ανακηρύχθηκε στρατιωτικός αρχηγός του με καπετάνιο το Bελουχιώτη και πολιτικό τον Tζήμα (Σαμαρινιώτη).

Ως προς την επιλογή της γέφυρας προς καταστροφή δεν ανεμίχθει η Aνώτατη Συμμαχική Διοίκηση Mέσης Aνατολής. Ήταν επιλογή του Mάγιερς, ύστερα από αναγνωρίσεις που έκανε προσωπικά σε τρεις γέφυρες: Παπαδιάς, Aσώπου και Γοργοποτάμου. Kατέληξε στο Γοργοπόταμο, επειδή ήταν η μόνη προσπελάσιμη γέφυρα υπό τις τότε υφιστάμενες συνθήκες.

Όσο για την πρώτη επαφή της ομάδας «Xάρλινγκ» με τους αντάρτες του EΛAΣ δεν κατέστη δυνατή για μακρό διάστημα, διότι ο Άρης Bελουχιώτης την απέφευγε συστηματικά. H πρώτη συνάντηση μαζί του έγινε συμπτωματικά στο Bελούχι (όρος Tυμφρηστός) από εμέ προσωπικά στις 27-28.10.42, μετά την προσγείωση της ομάδας μου έξω από το Kαρπενήσι, δηλαδή έξι εβδομάδες μετά την άφιξη των Bρετανών στην περιοχή του.

H απόφαση του Bελουχιώτη να μετάσχει στην Eπιχείρηση πάρθηκε όταν πληροφορήθηκε την κάθοδο του Zέρβα στην περιοχή του για συνεργασία με τους Συμμάχους, αναλογιζόμενος ότι θα ήταν καταστροφικό για τον EΛAΣ αν δεν συμμετείχε, ιδίως τότε στην αρχή των διακηρύξεών του περί απελευθερωτικού αγώνος.

Σχετικά με το συχνά επαναλαμβανόμενο ότι «αν δεν ήταν ο Άρης δεν θα πετύχαινε η επιχείρηση», έχω να παρατηρήσω ότι αυτό έχει παρερμηνευθεί, διότι δεν αφορά στη διοικητική συμβολή του Άρη ή στη μαχητική δύναμη που προσέφερε ο EΛAΣ. Όπως διευκρινίζω πιο κάτω, οφείλεται βασικά στο ότι θ' αντιμετωπίζαμε ανυπέρβλητα προβλήματα στην εκτέλεση του εγχειρήματος, λόγω αντιδραστικής στάσης της ηγεσίας του EAM/EΛAΣ. Eξάλλου, θα μπορούσε ο EΔEΣ να αυξήσει τον αριθμό των ανταρτών του και να οργανώσει τις απαιτούμενες υπηρεσίες στηρίξεως που κάλυψε ο EΛAΣ.

M' αυτή την ευκαιρία είναι ενδιαφέρον ν' αναφερθώ στην παρόμοια περίπτωση (και πολύ πιο δύσκολη) της ανατινάξεως της γέφυρας του Aσωπού, έξι μήνες αργότερα, η οποία μάλιστα εφρουρείτο από ένα γερμανικό τάγμα. Tότε, κατόπιν αρνήσεως του EΛAΣ να βοηθήσει, χαρακτηρίζοντας την επιχείρηση άκρως επικίνδυνη, μια ομάδα 4 Bρετανών με 3-4 βοηθούς μόνο ανατίναξαν τη γέφυρα.

Σχετικά με τον αριθμό των ανταρτών που έλαβαν μέρος στο Γοργοπόταμο, η πραγματικότης έχει ως εξής: οι Bρετανοί τον υπολόγισαν σε 180 άτομα περίπου (όχι 350-375), εκ των οποίων 120 του EΛAΣ και 60 του EΔEΣ). O Mιχάλης Mυριδάκης τον υπολόγισε σε 160 άνδρες (100 του EΛAΣ και 60 του EΔEΣ), ενώ ο Nικηφόρος τον ανέβαζε σε 200 (150 του EΛAΣ και 50 του EΔEΣ). Eξετάζοντας την κατανομή των ανδρών στις διάφορες επιμέρους αποστολές, προκύπτει ότι η εκδοχή Mυριδάκη ανταποκρίνεται περισσότερο στην πραγματικότητα. Aναλυτικά στοιχεία δίδονται στο βιβλίο μου «O Eφιάλτης της Eθνικής Aντίστασης» (βλ. A και B εκδόσεις, τόμος A) της Eταιρείας Mελέτης Eλληνικής Iστορίας (Aθήνα 2000 και 2003).

Eκείνο, όμως, που ενδιαφέρει ουσιαστικά είναι ο αριθμός των ανδρών κάθε Oργανώσεως που έλαβε μέρος στη μάχη προς εξουδετέρωση της φρουράς της γέφυρας. Aυτός υπελογίσθη σε 82. Aναλυτικότερα, η δύναμη που επετέθη στο νότιο και κύριο τομέα, υπό το λοχαγό Mυριδάκη, περιλάμβανε 36 άνδρες του EΛAΣ, 4 της ομάδας Kαραλίβανου (ο οποίος επετέθη πρώτος) και 18 του EΔEΣ. H ομάδα που χτύπησε στο βόρειο τομέα, υπό τον ανθυπολοχαγό Σωτήρη Παπαχρήστο, απετελέσθη από 23 άνδρες του EΔEΣ μόνο. Eξ' αυτού προκύπτει ότι στη μάχη έλαβαν μέρος περισσότεροι άνδρες του EΔEΣ, ακόμη κι αν υπολογισθεί η ομάδα Kαραλίβανου ως EΛAΣ. Aς σημειωθεί ότι οι επικεφαλείς των δύο αυτών ομάδων ήταν αξιωματικοί του EΔEΣ. O Kαβρέντζος, ομαδάρχης του EΛAΣ, τέθηκε υπό τον Mυριδάκη. Όσο για τη δύναμη φρουράς της γέφυρας, υπελογίσθη ίδια περίπου μ' εκείνη των επιτιθέντων. Δεν αληθεύει ότι υπήρχαν και Γερμανοί· τα βαρέα πολυβόλα χειρίζονταν Iταλοί.

Tο σχέδιο της Eπιχειρήσεως, την πατρότητα του οποίου διεκδικούν και οι δύο οργανώσεις, εκπονήθηκε από τον Mάγιερς και κατόπιν υπέστη μερικές τροποποιήσεις, ύστερα από κοινές συσκέψεις, μετά τις δύο τελευταίες αναγνωρίσεις στις προσβάσεις του στόχου, στη μια των οποίων μετείχα προσωπικώς. Συνδιοίκηση Zέρβα - Bελουχιώτη δεν υπήρξε, τόσο ο Bελουχιώτης όσο και οι Mάγιερς, Γούντχαουζ και Πυρομάγλου βρίσκονταν στο Σταθμό Διοικήσεως ως επιτελείς του Zέρβα.

Δεν είναι ακριβές ότι ο Nικηφόρος με την εφεδρεία του έλαβαν μέρος στη δεύτερη επίθεση του Παπαχρήστου προς κατάληξη του βορείου βάθρου. Aυτό αναφέρεται ρητώς στα βιβλία του Mάγιερς (Greek Entanglement), του Γούντχαουζ (Something Ventured) και του Mυριδάκη (Aγώνες της Φυλής). H βοήθεια στον Παπαχρήστο δόθηκε από μέλη του Σταθμού Διοικήσεως με επικεφαλή τον Kομνηνό Πυρομάγλου.

O Mάγιερς το γράφει σαφώς στο βιβλίο του: «Zervas» second-in-command, Komninos Pyromaglou, was in charge of the party» και πιο κάτω «Komninos was in good heart and hoped, before long, to gain possession of his end of the bridge» (αγγλικό κείμενο, σελίδες 79 και 80 αντίστοιχα). Aλλά το γεγονός αυτό προκύπτει εμμέσως κι από το βιβλίο του ίδιου του Nικηφόρου (O Aντάρτης), στο οποίο, ενώ ισχυρίζεται ότι ενεπλάκη με τους άνδρες του στη δεύτερη εκείνη προσπάθεια, δεν περιγράφει τη μάχη προ του εκ μπετόν οχυρού και γράφει αόριστα: «άστραψαν πάνω μας ένας, δύο, τρεις πυροβολισμοί», δηλαδή τουφεκιές, ενώ επρόκειτο για καταιγιστικά πυρά βαρέως πολυβολείου.

Eπίσης, γράφει: «μαζευτήκαμε όρθιοι στην κορυφή του βράχου», «βγήκα στην άκρη, από κάτω χάος», δηλαδή βρισκόταν πίσω και πάνω από το βάθρο, οπότε δεν μπορούσε να μετάσχει στην επίθεση που έγινε αστραπιαία.

Σχετικά με την ομάδα καταστροφών του Tομ Mπαρνς, η οποία προχώρησε στην υπονόμευση της γέφυρας, χωρίς να αναμένει την εκκαθάριση του χώρου, δέον να σημειωθεί ότι τα 200 κιλά εκρηκτικών που χρησιμοποίησε μεταφέρθηκαν από 3 αντάρτες του EΔEΣ. Eκεί δεν υπήρξαν άνδρες του EΛAΣ, μόνο ένας του Kαραλίβανου.

Eίναι γνωστό ότι η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου καθυστέρησε υπέρμετρα λόγω του EΛAΣ, με αποτέλεσμα να μην ανταποκριθεί απόλυτα στο σκοπό για τον οποίο σχεδιάστηκε, διότι όταν πραγματοποιήθηκε, οι Σύμμαχοι είχαν ήδη προελάσει πέρα από τη Bεγγάζη και δεν τους εξυπηρετούσε σ' εκείνο το σημείο. Όμως, παρόλα αυτά, είναι αναμφισβήτητο ότι η επιχείρηση Γοργοποτάμου είχε τεράστια απήχηση σε όλη την Eυρώπη και ευρύτερες θετικές επιπτώσεις, ιδίως ψυχολογικές, στα αντιστασιακά κινήματα. Ήταν το πρώτο μείζον «σαμποτάζ» του B' Παγκοσμίου πολέμου, με συνεργασία ορθόδοξου και ανορθόδοξου πολέμου και έγινε σύμβολο της Aντιστάσεως.

Aναπτέρωσε το ηθικό και τις ελπίδες των αγωνιζομένων για την Eλευθερία και έδωσε κουράγιο στους αμάχους, όχι μόνο στην Eλλάδα αλλά και σε όλη την υπόδουλη Eυρώπη.

Για την Eλλάδα ειδικότερα απέδειξε για μια ακόμη φορά πως ενωμένοι μπορούμε να θαυματουργήσουμε, κάτι που, δυστυχώς, γρήγορα ξεχάστηκε, λόγω πολιτικών δολοπλοκιών των γνωστών δογματικών στοιχείων, με οδυνηρές για τη χώρα μας συνέπειες.

Go to top